Nieuwe Wet normalisering rechtspositie ambtenaren nadelig bij ontslag?

De nieuwe Wet normalisering rechtspositie ambtenaren (Wnra) treedt naar verwachting in 2020 in werking. De rechtspositie van ambtenaren wordt door de Wnra gelijkgetrokken met die van reguliere werknemers. Een belangrijk gevolg is dat de eenzijdige, publieke aanstelling van ambtenaren wordt omgezet in een tweezijdige arbeidsovereenkomst volgens het burgerlijk recht. Wat betekent dit concreet voor de rechtsbescherming van ambtenaren bij ontslag?

Rechtsbescherming ambtenaren bij ontslag      

Een ambtenaar kan ieder besluit - zo ook een ontslagbesluit - van zijn werkgever aanvechten op basis van de Algemene wet bestuursrecht (Awb). Op een voorgenomen besluit kan de ambtenaar een schriftelijke of mondelinge reactie geven. Neemt de werkgever daarna een definitief besluit, dan kan de ambtenaar binnen zes weken bezwaar indienen. Als hij geen bezwaar indient, dan wordt hij niet ontvankelijk verklaard en geldt het besluit als rechtmatig. Indien de ambtenaar bezwaar indient, dan moet de werkgever het besluit heroverwegen en is zij verplicht om de ambtenaar te horen. Daarbij kan de werkgever gebruik maken van een bezwaaradviescommissie. Na de hoorzitting volgt een beslissing op het bezwaar waartegen binnen zes weken beroep kan worden ingediend bij de bestuursrechter. Als de bestuursrechter het eens is met het beroep van de ambtenaar, dan kan de bestuursrechter het volgende doen: 

- A. bepalen dat de rechtsgevolgen van het verworpen besluit in stand blijven als het besluit feitelijk al gevolgen heeft gehad (een compensatie van het nadeel ligt dan voor de hand);    - B. de werkgever opdragen een nieuw besluit te nemen; 
- C. bepalen dat zijn uitspraak in de plaats treedt van het verworpen besluit.

Tegen een uitspraak van de bestuursrechter kan de ambtenaar vervolgens in hoger beroep gaan bij de Centrale Raad van Beroep (CRvB, hoogste orgaan voor ambtenaren). 

Lange ontslagprocedure

Er is kritiek op de duur van de totale ontslagprocedure. Zo is het bij ontslagzaken vrij gebruikelijk dat de bestuursrechter bij een vernietiging van het ontslagbesluit niet zelf over de zaak beslist, maar de zaak terug verwijst naar de werkgever voor een nieuw besluit. Het komt zelfs voor dat ambtenaren na jarenlang procederen alsnog in dienst blijven bij de werkgever, omdat het ontslagbesluit uiteindelijk werd vernietigd door de CRvB. In het private arbeidsrecht voor reguliere werknemers is dit ondenkbaar.

Rechtsbescherming reguliere werknemers bij ontslag   

Voor reguliere werknemers gelden andere ontslagregels. In het private arbeidsrecht bestaat niet de mogelijkheid van bezwaar, zoals nu het geval is bij ambtenaren. Sinds de invoering van de Wet werk en zekerheid (WWZ) zijn er twee ontslagroutes als werkgever en werknemer het niet eens worden over de beëindiging van het dienstverband: opzegging of ontbinding. De werkgever kan de arbeidsovereenkomst opzeggen als daar een redelijke grond voor is. Bij bedrijfseconomische redenen (bijv. reorganisatie) en langdurige arbeidsongeschiktheid door ziekte is hiervoor schriftelijke toestemming van het UWV nodig. De werkgever kan de kantonrechter verzoeken de arbeidsovereenkomst te ontbinden vanwege bijvoorbeeld disfunctioneren, verwijtbaar handelen of een verstoorde arbeidsrelatie. Als de arbeidsovereenkomst wordt ontbonden, dan kan de werknemer in hoger beroep bij het Gerechtshof en indien nodig daarna in cassatie bij de Hoge Raad (hoogste orgaan). Als de arbeidsovereenkomst wordt beëindigd door een opzegging (na toestemming van UWV), dan kan de werknemer hiertegen in beroep gaan door een verzoekschrift in te dienen bij de kantonrechter. Indien nodig kan de werknemer daarna in hoger beroep en cassatie.

Bezwaaradviescommissies verdwijnen      

Door de Wnra verdwijnen bezwaaradviescommissies, omdat ontslagbesluiten niet meer aangevochten kunnen worden via de Awb (vanaf 2020). Het private ontslagrecht kent geen bezwaarprocedure, echter via een cao kunnen wel afspraken worden gemaakt over een ontslagcommissie. Bij bedrijfseconomische ontslagen treedt die cao-ontslagcommissie in de plaats van het UWV. Dit doet denken aan bezwaaradviescommissies. In de praktijk wordt er weinig gebruik gemaakt van cao-ontslagcommissies. De verwachting is dat na de normalisering, overheidswerkgevers waarschijnlijk kiezen voor een cao-ontslagcommissie, omdat zij al ervaring hebben met een bezwaaradviescommissie. 

Preventieve ontslagtoets      

Voor reguliere werknemers geldt een preventieve ontslagtoets. Een werkgever kan een werknemer pas ontslaan als hij hiervoor toestemming heeft van het UWV of als de kantonrechter op verzoek van de werkgever de arbeidsovereenkomst ontbindt. Voor ambtenaren geldt nu geen preventieve ontslagtoets. De overheidswerkgever neemt zelfstandig een ontslagbesluit en de ambtenaar kan tegen dat ontslag in bezwaar bij de werkgever of in beroep bij de bestuursrechter. Door de normalisering kan een ambtenaar niet meer worden ontslagen zonder voorafgaande toetsing door het UWV of de kantonrechter.

Kosten en procesvertegenwoordiging       

De ambtenaar die een verzoekschrift indient bij de bestuursrechter betaalt griffierecht. Bij de kantonrechter wordt alleen griffierecht betaald door de eiser of verzoeker en niet door de gedaagde of verweerder. Als de kantonrechter een ontbindingsverzoek afwijst, dan moet de werkgever de proceskosten van de werknemer betalen. Als de kantonrechter het ontbindingsverzoek toewijst en er is sprake van (ernstig) verwijtbaar handelen van de werknemer, dan moet de werknemer de proceskosten betalen.
Bij de bestuursrechter en kantonrechter geldt geen verplichte procesvertegenwoordiging en mogen partijen zonder advocaat procederen. In hoger beroep geldt voor ambtenaren nu geen verplichte procesvertegenwoordiging. Reguliere werknemers zijn in hoger beroep verplicht om een advocaat in te schakelen. Na de normalisering geldt voor ambtenaren in hoger beroep ook een verplichte procesvertegenwoordiging en wordt de ontslagprocedure dus kostbaarder.

Conclusie      

Door de normalisering gelden vanaf 2020 de bezwaar- en beroepsprocedure uit de Awb niet meer voor ambtenaren en kunnen zij straks pas ontslagen worden na toestemming van het UWV of door ontbinding van de arbeidsovereenkomst door de kantonrechter. Dit lijkt een grote verandering, maar inhoudelijk valt het wel mee. Zo blijft er bij de kantonrechter geen verplichte procesvertegenwoordiging (advocaat) nodig en kan de ambtenaar nog altijd rekenen op een zorgvuldige en betaalbare procedure. Volgens de overheid zijn de voordelen van de normalisering dat de rechtspositie van ambtenaren gelijk is aan die van werknemers, de procedure van bezwaar en beroep verdwijnt en minder lange ontslagprocedures.  

Wilt u meer weten over deze nieuwe wet? Wij hebben diverse specialisten Ambtenarenrecht en Arbeidsrecht in huis. U kunt gerust contact met ons opnemen, samen kijken wij wat deze wet voor u betekent en wat de mogelijkheden in uw situatie zijn.

Share:

Share:

Voor alle juridische hulp