Is een bestuurder van een zelfrijdende auto nog wel aansprakelijk?

Onlangs vond het EVU-symposium plaats. EVU is de Europese vereniging voor ongevallenonderzoek en ongevallenanalyse. Het thema was het autonoom rijden en de daaraan gekoppelde intelligente systemen. Wat zijn de juridische gevolgen van zelfrijdende auto’s met hun slimme systemen?

De laatste snufjes

Diverse sprekers, waaronder van Mercedes-Benz en Volvo, toonden de mogelijkheden die nu al in de moderne (luxere) autotypen aanwezig zijn. Enkele voorbeelden zijn:

  • automatisch inparkeren,
  • automatisch remmen bij een ongeval,
  • Adaptive Cruise Controle (de auto regelt zelf de onderlinge afstand tot de voorganger),
  • automatisch in de rijbaan blijven,
  • file assistent (auto trekt zelfstandig op en remt zelfstandig af),
  • blind spot (geen baanwisseling als zich iets in de blinde hoek bevindt),
  • verkeersbordherkenning, 
  • connected (auto’s die informatie met elkaar delen als ze onderling verbonden zijn).

Een opvallende innovatie is het Pre Safe Plus systeem, dat bescherming biedt bij aanrijdingen van achteren. Als het detectiesysteem aan de achterzijde merkt dat de achteropkomende auto niet meer tijdig kan remmen, treedt het systeem van de zelfrijdende auto in werking die de achteropkomende bestuurder met lichtsignalen waarschuwt, direct de stand van de bestuurdersstoel aanpast en de gordels aantrekt. 

Semi-zelfrijdend

Zo vond er dit jaar een Nationale Platoon Test plaats op de A2, waarbij 58 semi-zelfrijdende auto’s werden getest. De auto’s reden in colonnes van zes waarbij de auto’s zelfstandig de snelheid en afstand tot elkaar bepaalden. Het gaat hier dus niet om volledig zelfrijdende of autonome auto’s, maar om auto’s met rij-ondersteunende functies. De (infrarood) camera’s en radars die in de auto zitten waarschuwen de bestuurder voor naderend onheil. Zo reageert de auto op overstekende voetgangers, geeft stuurondersteuning in bochten, biedt nachtzicht assistentie waarbij de camera met infrarood in het donker mensen en dieren herkent. Hiermee wordt de kans op letsel van inzittenden en andere verkeersdeelnemers aanzienlijk verminderd.

Keuring

Gelet op bovenstaande innovaties zal de Rijksdienst van het Wegverkeer (RDW) de reguliere autokeuringen extra onder de loep moeten nemen, omdat tot nu toe alleen de auto op vastgestelde punten werd gecontroleerd. De technische systemen, die als ‘pakket’ bijgekocht worden, vallen daar niet onder.   

Voorkomen van ongevallen

Zijn alle ongevallen in de toekomst met automatisch rijdende voertuigen te voorkomen? Het antwoord verbaast niemand: nee. Wel zal het aantal aanrijdingen sterk afnemen en daarbij ook minder letsel bij verkeersdeelnemers. Voorlopig is dit nog niet het geval. Uit een recent onderzoek blijkt dat het aantal ongevallen en letsels per gereden kilometer tot nu toe hoger ligt voor zelfrijdende voertuigen. Opvallend daarbij is wel dat de schuld bij de aanrijdingen in geen enkel geval bij de zelfrijdende auto lag. De combinatie tussen zelfrijdende auto’s en auto’s met bestuurders van vlees en bloed, lijkt niet de meest ideale te zijn. Althans voor de laatstgenoemde groep. Bovendien is er nog een grote groep fietsers en voetgangers dat in het algemeen vaak slachtoffer wordt bij verkeerongevallen met auto’s. Kan de auto zo intelligent worden gebouwd dat die ook inspeelt op deze verkeersgroep? 

Ethische kwestie

Tijdens het symposium werd opgemerkt of het wenselijk is dat de auto zelfstandig een keuze zou maken op het ethische vlak. Wat moet de auto doen als er aan de ene kant een directeur van een groot bedrijf plotseling oversteekt en vanaf de andere kant iemand met een uitkering en de auto niet meer op tijd kan stoppen? Bij de keuze tussen een dier en een mens kunnen wij ons nog wel iets voorstellen, maar een keuze tussen mensen moeten wij niet willen. 

Infrastructuur

Voordat het zover is dat er alleen volledig autonome voertuigen rijden, moet er ook veel aan de infrastructuur veranderen. Alle wegen moeten op dezelfde wijze worden ingericht en ook de bebording moet consequent zijn geplaatst. In Duitsland is men daarin al heel ver. Een verkeerd geplaatst bord of verkeerde snelheidsaanduiding kan het automatische systeem in de auto ontregelen met ernstige gevolgen. Volvo gaat hierin heel ver. Hun ambitie is: “Our goal is that by 2020 nobody gets seriously injured or killed in a new Volvo”.

Impact

Welke impact hebben bovenstaande ontwikkelingen op juridisch vlak? Voorlopig komen wij op vier vlakken uit:

  • het aansprakelijkheidsrecht,
  • de productaansprakelijkheid,
  • het strafrecht,
  • verzekeringsrecht.

Aansprakelijkheidsrecht

In het aansprakelijkheidsrecht, met name de onrechtmatige daad, worden geen noemenswaardige wijzigingen verwacht. Indien zelfrijdende auto’s niet de aanleiding zijn voor het ontstaan van schade, maar uitsluitend de menselijke factor - en dat bij het uitlezen van de data ook zo blijkt - zal het de onrechtmatige daad van de ander zijn die de schade veroorzaakt. Het wordt anders wanneer de ‘bestuurder’ in de zelfrijdende auto het intelligente systeem zelf heeft uitgeschakeld. In dat geval moet na beoordeling van de feiten en omstandigheden blijken wie aansprakelijk is. In het kader van artikel 185 Wegenverkeerswet en artikel 6:101 BW (eigen schuld) kan er misschien iets gaan veranderen. Voor de groep fietsers en voetgangers, die extra juridische bescherming geniet, verandert er niet veel. Die extra bescherming blijft nodig. Een fietser of voetganger kan eerder genegen zijn een verkeersfout te maken als er meer zelfrijdende auto’s zijn. Bijvoorbeeld oversteken zonder te kijken, door rood fietsen, want de zelfrijdende wagen stopt toch wel. Dat vergt dan meer extra oplettendheid van automobilisten die rijden in een ’normale’ auto. Veel van die automobilisten zijn zich hiervan nog onvoldoende bewust.

Productaansprakelijkheid en hackers

De productaansprakelijkheid komt om de hoek kijken, zodra blijkt dat het intelligente systeem niet heeft gewerkt en een manco vertoont, waardoor schade ontstaat. Dat moet uitgelezen worden. Waren de intelligente systemen in werking, maar is er toch door de zelfrijdende auto schade ontstaan? Dan wordt de producent aansprakelijk gesteld. Is de producent ook aansprakelijk als blijkt dat een andere partij bij het intelligente systeem kon komen en dat heeft gehackt? En is door het hacken het intelligente systeem om zeep geholpen en vervolgens schade ontstaan? In dit geval komt men uit bij de hacker, indien traceerbaar, door hem strafrechtelijk te vervolgen voor diefstal en/of vernieling. Indien de hacker zo slordig was dat alle vingers in zijn richting wijzen, wordt hij geconfronteerd met een gigantische schade. Geen verzekeraar die dan diefstal en/of vernieling dekt. Hackers, en dan met name de beginners, zullen het dan wellicht snel uit hun hoofd halen om te knoeien met het intelligente systeem van de autonoom rijdende auto.

Verzekeringsrecht

In het kader van het verzekeringsrecht verandert de schadelast. Waar nu een WA-casco polis een relatief hogere premieprijs kent ten opzichte van de eenvoudige WA-polis, zal er een verschuiving plaatsvinden. Aan de autonoom rijdende auto hangt een hoog prijskaartje. De schade aan een zelfrijdende wagen zal hoog zijn, vooral wanneer het intelligente systeem wordt beschadigd. Voor de autonoom rijdende auto geldt vanwege zijn onfeilbaarheid mogelijk een WA-casco polis die qua prijs laag is. De WA-polis stijgt waarschijnlijk flink in prijs, aangezien de mens zelf de enige schadeveroorzaker is. De vraag die rijst, is wat dit betekent voor de verzekeringspremie van automobilisten, die (nog) niet over een zelfrijdende auto beschikken. 

Tweede wegennetwerk

Als de menselijke factor de enige reden is dat er schade met een autonoom rijdende wagen ontstaat, wordt het wellicht wenselijk het autonoom rijdende verkeer qua infrastructuur af te scheiden van automobilisten die in hun reguliere auto rijden. Voor het gemak worden hier ook de voetgangers en anderen in het verkeer meegerekend. Misschien dat het in de toekomst mogelijk is om, bijvoorbeeld een tweede weg te realiseren over het bestaande wegennetwerk heen, waar de autonoom rijdende voertuigen, waaronder ook vrachtwagens en lijnbussen op bevinden. Het beroep van vrachtwagenchauffeur en buschauffeur heeft dan ook zijn langste tijd gehad. 

Tot slot

Het EVU-symposium laat ziet waar we momenteel staan qua technische ontwikkelingen in de autobranche. De fraaiste is wel het Pre Safe Plus systeem. Er is al veel doorontwikkeld en blijkt uit het feit dat men zich zelfs ethische vragen gaat stellen en dat autokeuringen worden aangepast aan de ontwikkelingen. In de toekomst gaat mogelijk de bestaande infrastructuur op de schop. Juridisch gezien zal de overheid hier en daar een paar aanpassingen maken als blijkt dat het gedrag van fietsers en voetgangers roekelozer dreigt te worden. Dit omdat men denkt dat zelfrijdende wagens wel altijd kunnen stoppen, waar normale auto’s dat niet kunnen. De schade door een autonome auto met een defect, kan toegeschreven worden aan de producent, mits aantoonbaar door het uitlezen van het technische systeem. In verzekeringsland vindt er dan mogelijk een kentering plaats qua schadelast en het kan zomaar gebeuren dat de autobranche op den duur eigen verzekeraar wordt. De zelfrijdende auto lijkt nog ver weg, maar komt langzaam dichterbij…
 

Andere artikelen over Verkeer:

Share:

Meer nieuws van SRK

Share:

Voor alle juridische hulp